Deze werkvorm verscheen eerder in: Unmute, activerende didactiek voor de online taalles. (Masja Mesie en Alie Kammenga, Coutinho, 2020)
Wat gebeurt er als je een taalles niet begint met uitleg, maar met een gedicht? In deze korte werkvorm reageren leerlingen direct op taal — en ontdekken ze hoeveel woorden er zijn voor wat je voelt, vindt en ervaart.
Een goede start van de les is het halve werk. Leerlingen onthouden de informatie die tijdens ‘prime time’ (de eerste en de laatste 10 minuten van de les) gegeven wordt het best (Sousa, 2016). Een ander voordeel van een goede lesstart: iedereen direct aan het werk. Zo maak je contact met de leerlingen zorg je voor een verbinding met de inhoud van de les. Start de les eens met een gedicht en laat leerlingen waardering geven aan taal.
Lievegedicht
Zo zou je kunnen kiezen voor een gedicht uit de bundel Lievegedicht van Joost Oomen. Joost Oomen (1990) is dichter, schrijver, theatermaker en drummer, bekend van De slimste mens en gezegend met een flinke schare, ook jonge, fans. In zijn bundel Lievegedicht staan 30 toegankelijke gedichten waaruit de docent er naar hartenlust één kan kiezen die past bij de tijd of bij de leerlingen uit de betreffende klas. Naast zijn eigen werk beheert Oomen ook het Instagramaccount ‘Poëzie is een daad‘, waarop hij samen met o.a. Yentl van Stokkum gedichten van andere dichters selecteert en een podium geeft. Zij maakten samen de bloemlezing Voor alle dagen die ook een plek verdient in je klaslokaal.
Werkwijze
De docent (of de leerling?) kiest een kort gedicht. De leerlingen krijgen het gedicht gedurende 2 minuten te zien op het scherm. Laat de leerlingen hun waardering in de doeltaal in één woord noteren, bijvoorbeeld in Mentimeter.
spannend – saai – grappig – droevig – waardeloos – spectaculair – onbegrijpelijk – denkvoer – herkenbaar – troostrijk – origineel – gripping – ongeloofwaardig – kinderachtig – vreemd – scherp – onsamenhangend – zielig – bekend – verdrietig – langdradig – vaag – humor – waarschijnlijk
De docent reflecteert op het gedicht en de woorden van de leerlingen en stelt bijvoorbeeld de volgende vragen: Welke verschillen in ervaring zijn er? Is er veel variatie in woorden of worden juist bepaalde woorden, zoals stom of leuk, relatief vaak gebruikt? Welke synoniemen zijn er gebruikt voor een bepaald woord? In welke situaties kun je deze woorden vaker tegenkomen? Zouden ze passen in een marktplaatsadvertentie of juist niet? Geef aan dat je in deze les gevarieerd taalgebruik verwacht en verwijs daarbij naar beschikbare lijsten met frequente of minder frequente bijwoorden.
Ook online
Deze werkvorm is zowel geschikt voor fysieke, online als hybride taallessen. Woorden kunnen via de chat met elkaar worden gedeeld. Leerlingen noteren het woord in de chat zónder op ‘verzenden’ te klikken. Op aanwijzing van de docent verzenden de leerlingen pas hun chatbericht. Een voordeel van werken met poëzie in de online les is, dat een leerling online doorgaans beter zichtbaar en hoorbaar is dan in een gemiddelde lokaalopstelling. Ook kunnen leerlingen makkelijker een eigen gedicht of spoken word inbrengen en delen.
Variaties
Geef leerlingen een extra instructie bij het antwoorden: geef een aantal ‘verboden woorden’ aan (bijvoorbeeld het verboden woord ‘leuk’). Of daag leerlingen uit om opzettelijk minder frequente bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden te laten gebruiken.
Laat een voorgedragen gedicht horen via YouTube of kijk en luister naar verfilmde gedichten (Rotterdamse Dakendagen). Vaak zit er mooie achtergrondmuziek bij of een animatie. Vraag de leerlingen naar hun eerste ingeving op basis van de toon van de stem of de muziek. Daarna kun je vragen welke woorden uit het gedicht de voorspellingen onderbouwen.
Alie Kammenga